Foto Maurice Gilliams Maurice Gilliams img: © AMVC

5. Conclusie

De verbeelding blijkt een grote rol te spelen in Elias’ leven en denken. Zo lijkt ‘Die Wahrheit’ een richtsnoer voor het kiezen van een geliefde, en kan het droombeeld gezien worden binnen de context van de hysterische neurose. Tegelijk kunnen we, dankzij de bespreking van de verbeelding, drie mogelijke redenen aanwijzen waarom Elias bij Gregoria blijft. De eerste heeft te maken met de collusie, die vaak voorkomt bij hysterici. Daarnaast zijn de natuur en Silversande ook niet onbelangrijk. Het escapisme speelt tenslotte ook een grote rol; Elias keert vaak terug naar het verleden, of hij projecteert het geluk in de toekomst, om op die manier in het heden en in de realiteit te kunnen overleven.

De bespreking van de verschijning van Isabelle–Françoise is interessant, omdat we zo zicht krijgen op de manier waarop Elias’ verbeelding werkt. Personen en verhalen blijken invloed uit te oefenen op zijn fantasie, en de verschijning in het poppenhuis wordt door Elias niet als een hallucinatie ervaren, maar als een echte gebeurtenis. Tegelijk wordt ook het verband met de religieuze opvattingen duidelijk. Door de verschijning zijn we tenslotte tot het inzicht gekomen dat de ruimte niet onbelangrijk is in Gregoria, aangezien we parallellen kunnen reconstrueren tussen het poppenhuis enerzijds, en het pension en het landhuis anderzijds.

Door het onderzoek van het landhuis en van Elias’ jeugd is ten slotte duidelijk geworden dat deze twee motieven een grote rol spelen in de roman, en dat ze zelfs samenhangen. De droombeelden lijken ook in het verleden ontstaan te zijn, en nog steeds oefenen ze invloed uit te op de Elias in het heden. Het belangrijkste inzicht is echter dat de droombeelden vaak verbonden zijn met elkaar en met andere motieven. Zo is de idealisering van ‘Die Wahrheit’ nauw verwant aan de toekomstdromen, en moet men de schim in het poppenhuis zien in het licht van de christelijke overtuigingen van de vrouwelijke kant van Elias’ familie;het is net alsof alles met alles te maken heeft.