Maurice Gilliams img: © AMVC

2.3 De passieve houding van Elias

Als we ons baseren op de besproken fragmenten, is het niet moeilijk om een negatieve rol toe te schrijven aan mevrouw Balthazar. Ze zou Elias manipuleren, hem in een valstrik gelokt hebben, en een nefaste invloed hebben op het huwelijk. Ze zou ook de religie misbruiken om Gregoria’s onthouding te verdedigen. We moeten echter beseffen dat we slechts één zijde van het verhaal te zien krijgen, met name door de ogen van Elias. De gebeurtenissen rond het huwelijk, en vooral de karakterisering van mevrouw Balthazar, pleiten niet echt in het voordeel van de familie Balthazar.

Als we echter proberen om de verloving en het huwelijk objectief te bekijken, blijkt dat Elias zou kunnen overdrijven. De verwijten aan zijn adres zouden best wel eens terecht kunnen zijn. Het pleit voorts misschien niet echt in het nadeel van mevrouw Balthazar dat ze probeert om de verloving te herstellen; elke moeder zou wellicht hetzelfde proberen te doen voor haar dochter. Het huwelijk als val staat overigens niet volledig vast. We kunnen op basis van enkele fragmenten veronderstellen dat er afspraken zijn waarvan Elias niets weet, maar dit is niet helemaal zeker. Het is mogelijk dat Elias dingen ziet die er niet zijn, en dat hij mevrouw Balthazar veel negatiever beschrijft dan ze in werkelijkheid is. Hij is uiteindelijk ook maar een personage; hij heeft, met andere woorden, een plaats in het verhaal, en neemt vanuit zijn positie stellingen in.

Elias lijkt daarnaast nogal passief te zijn wat betreft beslissingen, en het is m.i. net daarom dat mevrouw Balthazar zoveel invloed kan hebben. Als we naar de gesprekken in de tearoom kijken, blijkt Elias daar een passieve rol te spelen. Hij geeft dit letterlijk toe: “Afwezig, liet ik me alles maar zeggen.” (p. 287/p. 421)en “Ik zat er maar bij te zitten.” (p. 287/p. 422). Als ze een hand op zijn been legt, of hem kneepjes in de arm geeft, blijkt hij ook niet te reageren. Tegen de religieuze argumenten brengt hij niets in. Als in het pension directieven blijken opgelegd te zijn over hoe het huwelijkspaar zich tijdens de huwelijksreis moet gedragen, reageert hij er niet tegen. Tijdens de telefoongesprekken dringt hij zich niet op, al kan dat als normaal beschouwd worden. Als Elias de beslissing neemt om de verloving te beëindigen, komt hij er enerzijds al snel op terug, en laat hij zich anderzijds makkelijk overtuigen, hoewel de visie van mevrouw Balthazar volgens hem gedeeltelijk steunt op “drogredenen” (p. 287/p. 421). Hij lijkt zich inderdaad te beklagen over hoe de verloving en het huwelijk verlopen, maar tegelijk lijkt hij te berusten in de gang van zaken. De stelling dat Elias een veeleer passieve rol speelt, is daarom niet zo vreemd. Als hij wat meer op zijn strepen zou staan, zou mevrouw Balthazar heel wat minder invloed hebben; sommige problemen zouden opgelost kunnen worden. Elias zou overigens heel wat sneller inzicht gekregen hebben in de ziekte van Gregoria. Het spel dat met hem lijkt gespeeld te worden, en de valstrik die misschien voor hem gespannen is, kan voor een groot deel gelegen zijn aan zijn passiviteit.

We mogen de karakterisering van mevrouw Balthazar echter niet te erg relativeren. Het gebruik van religieuze drogredenen is zeker niet zo positief. Het plannen van het huwelijk, waarvoor er nogal wat aanwijzingen zijn, is laakbaar. Zelfs als we de passieve rol van Elias benadrukken, kan mevrouw Balthazar niet als volkomen goed beschouwd worden. Ze lijkt dus noch duivels, noch engelachtig te zijn.